1937: Ἔρευνα δι' ἀνεύρεσην Γηπέδου, πρὸς ἀνέγερση Νοσοκομείου εἰς Ἀμαλιάδα!

Μάϊος  1937:  Ἔρευνα  δι' ἀνεύρεσην  Γηπέδου, 

πρὸς ἀνέγερση Νοσοκομείου εἰς Ἀμαλιάδα! 

 -------------------

 (C) Ἀρχείου: Ἄγγελος  Λιβαθινός

2 Φεβρ. 1934: Ἀπό τὸν Καρδαμᾶ εἰς τὸ ΦΘΙΣΙΑΤΡΕΙΟΝ «ΣΩΤΗΡΙΑ» ἐν Ἀθήναις.

 Ἀπὸ τὸν Καρδαμᾶ εἰς τὸ ΦΘΙΣΙΑΤΡΕΙΟΝ «ΣΩΤΗΡΙΑ», ἐν Ἀθήναις  

( ΠΑΤΡΙΣ  Πύργου, 2 Φεβρ. 1934)

  

                                                                                                                     Ἱστορικὴ Ἔρευνα καὶ Ἐπιμέλεια:

                                                                                                                                  Ἄγγελος Λιβαθινός

                                                                                                                               Καθηγ. Μαθηματικῶν

Μία ἐξόχως συγκινητική, πένθιμη καὶ γεμάτη ἀνθρώπινα συναισθήματα περιγραφὴ τοῦ πόνου καὶ τῆς ἀγωνίας τῶν ἀσθενῶν τοῦ ἐν Ἀθήναις Νοσοκομείου «ΣΩΤΗΡΙΑ»  καὶ τῶν συγγενῶν τους, γραμμένη ἀπὸ ἕναν Καρδαμαῖον,  ὁ ὁποῖος θρηνεῖ τόν πόνον καὶ τὰ βάσανα τῆς Μητέρας του, ἡ ὁποία νοσηλεύεται ἐκεῖ, καὶ ἡ, ὡς βάλσαμον, παρουσία εἰς τό Νοσοκομεῖον  τοῦ ἐξ Ἀμαλιάδος Ἰατροῦ, Γεωργίου Τατάνη!

Πληροφοριακὰ  καὶ Ἱστορικὰ σχόλια τοῦ Ἐπιμελητοῦ :
 Ὁ Συγγραφεὺς τοῦ ἄρθρου στὴν ἐφημερίδα «ΠΑΤΡΙΣ» τῆς 2.2.1934 ὑπογράφει μὲ τά στοιχεῖα: « Καρδαμᾷ 2/2/1934, Ἀθ. Καν… », ἑπομένως ὑπονοεῖται ὅτι εῖναι Καρδαμαῖος, καὶ στὸ κείμενὸν του περιγράφει τὴν προσωπικὴν του καὶ οἰκογενειακὴν του ἀγωνία, γιὰ τοὺς πόνους καὶ τὰ βάσανα τῆς ἀγαπημένης του Μητέρας, ἡ ὁποία νοσηλεύεται στὸ Νοσοκομεῖον «Σωτηρία», πάσχουσα, ὡς φαίνεται, ἀπὸ κάποιο βαρὺ νόσημα τοῦ θώρακος.
Προσπαθοῦντες νὰ ἐπιβεβαιώσουμε τὴν ἐκ Καρδαμᾶ καταγωγὴ τοῦ ὑπογράφοντος "Ἀθ. Καν... ", καὶ ἀξιοποιοῦντες τὰ Ἀρχεῖα, ποὺ διαθέτουμε γιὰ τὸν Καρδαμᾶ καὶ τοὺς παλαιοὺς κατοίκους του, ὁδηγηθήκαμε στὴν ἀποκάλυψη τοῦ πλήρους ἐπωνύμου καὶ τῆς οἰκογενείας τοῦ Συγγραφέως αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου!:

  Πρόκειται γιὰ τὸν  νέον, Ἀθανάσιον Κανελλόπουλον, τοῦ ὁποίου ὁ Πατέρας, μὲ ὀνομαστικὰ στοιχεῖα: Κ. Κανελλόπουλος, κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην, διετέλει  Σταθμάρχης τοῦ Σιδηροδρομικοῦ Σταθμοῦ Καρδαμᾶ,  τουλάχιστον κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα  ἀπὸ τοῦ ἔτους 1932 μέχρι καὶ τοῦ 1934. Ἴσως καὶ νὰ ὑπηρετοῦσε στὸν Καρδαμᾶ καὶ πρὸ τοῦ 1932, ἴσως καὶ μετὰ τὸ 1934, ἀλλὰ δὲν διαθέτουμε βέβαια   στοιχεῖα περὶ αὐτοῦ.

Ὁ νεαρὸς Ἀθανάσιος Κανελλόπουλος ( «Ἀθ. Καν…»), διαμένων  μετὰ τῆς οἰκογενείας του στὸν Καρδαμᾶ, συμφώνως πρὸς δημοσίευμα τῆς Ἐφημερίδος «Πατρίς» γιὰ τά ἀποτελέσματα τῶν προαγωγικῶν Ἐξετάσεων  τοῦ Γυμνασίου Ἀμαλιάδος, ὑπῆρξε μαθητὴς τοῦ Γυμνασίου αὐτοῦ, ἀπὸ τὸ  ὁποῖον  φαίνεται, ὅτι μᾶλλον  ἀπεφοίτησε. Ὁ Πατέρας του, Κ. Κανελλόπουλος, ἐμφανίζεται τὴν 3^ην Ἰουλίου 1932 σὲ  εὐχαριστήριον δημοσίευμά του στὴν ἐφημερίδα  «ΠΑΤΡΙΣ» Πύργου πρὸς τὸν Ἰατρὸν, κ. Νταῆν, ὑπογράφων μὲ τὰ στοιχεῖα: « Ὁ Εὐγνωμονῶν,  Κ. Κανελλόπουλος, Σταθμάρχης Καρδαμᾶ».   

 Ὁ Ἰατρός, κ. Νταῆς, ἐφρόντιζε  ἰατρικῶς τὴν σύζυγον τοῦ Σταθμάρχη  Κ. Κανελλοπούλου, ἡ ὁποία καὶ τότε, ὡς φαίνεται, ἔπασχε ἀπὸ τὸ νόσημα, τὸ ὁποῖον  ἀργότερον (1933) τὴν ὁδήγησε στὸ Φθισιατρεῖον «Σωτηρία», γεγονός, τὸ ὁποῖον περιγράφει μέ λίαν συγκινητικὴν καὶ σπαρακτικὴν ἔκφρασην ὁ ὑιὸς της, «Ἀθ. Καν… », δηλαδή ὁ νέος  Ἀθανάσιος Κανελλόπουλος.

 Ἡ «Σωτηρία» ἤτανε τότε τὸ μεγαλύτερον Νοσοκομεῖον τῆς Ἑλλάδος (καὶ τῶν Βαλκανίων) γιὰ ἀσθενεῖς πάσχοντες ἀπὸ φυματίωση ἤ ἀπὸ ἄλλο βαρὺ νόσημα τοῦ θώρακος (Φθισιατρεῖον)!     

………..

Ἀκολουθεῖ ἡ ἀντιγραφὴ τοῦ  ἐξαιρετικοῦ  καὶ συγκινητικοῦ Ἄρθρου τοῦ ἐκ Καρδαμᾶ Νέου, Ἀθ(ανασίου)  Καν(ελλοπούλου), στὴν ἐφημερίδα «ΠΑΤΡΙΣ» Πύργου ( 2.2.1934): 

 

Ἐφημερὶς  «ΠΑΤΡΙΣ»  Πύργου 02.02.1934

………………………………………….

Η ΔΡΑΣΙΣ  ΤΟΥ ΣΥΜΠΟΛΙΤΟΥ  κ. Γ. ΤΑΤΑΝΗ  ΕΙΣ ΤΟ ΦΘΙΣΙΑΤΡΕΙΟΝ « ΣΩΤΗΡΙΑ»

……………………

Ὅποιος ταξείδεψε στήν Ἀθήνα καὶ δὲν πῆγε νὰ ἐπισκεφθῇ τό   Φθισιατρεῖο τῆς «Σωτηρίας» (τὸ θλιβερὸ αὐτὸ οἴκημα, ποὺ προβάλλει αἰνιγματικὰ μέσ’ στὴν γύρω ὀργιώδη ζωή), δὲν μπορεῖ ποτὲ νὰ νοιώσῃ τὸ μέγεθος  τοῦ ἀνθρωπίνου πόνου, ποὖναι τρανώτερος κι  ἀπ’ αὐτὸν τόν θάνατο ἀκόμα!  Μέσ’ στὸν ξεχωριστὸ κόσμο τῆς «Σωτηρίας» πεθαίνουν κατὰ τόν πιὸ ἀλλόκοτο τρόπο δύο χιλιάδες ψυχές, ἐνῷ βλέπουν, μιλοῦν, κινοῦνται, ζοῦν, στὴν ἐπιφάνεια τῆς ἐξωτερικῆς ἐντυπώσεως τῶν ἄλλων, ποὺ ἀπὸ ἐκείνους τοὺς χωρίζει μακρυνὴ ἀπόσταση.

Γύρω ἀπὸ τὸ μεγαλόπρεπο καὶ περίεργο αὐτὸ κοιμητήριο, ὑψηλὰ καὶ ἀγέρωχα στέκονται τ’ ἀθάνατα πεῦκα, ποὺ λὲς καὶ σαρκάζουν μ’ ἕνα γέλιο, ποὺ θέλει νὰ κλάψῃ. Δὲν λένε τίποτα ὡστόσο. Στὴν ὄψη τους κλείνουν μιὰ σκληρὴ ἀταραξία  καὶ μόνον τὰ φύλλα των ψέλνουν βουβό καὶ στριγγὸ τὸ ἐπικήδειο μοιρολόγι, ὅταν ἡ διπλανὴ καμπάνα πένθιμους σκορπίσῃ τοὺς ἤχους τῆς αἰώνιας εἰδήσεως, ὅτι κι  ἄλλου ἑνὸς σκεπάστηκαν  τὰ δακρυσμένα μάτια,  κάτω ἀπὸ τὸ βαρύ πέλμα τῶν κουρασμένων του βλεφάρων. Κι  ἡ νοσοκόμος, -ἡ ἴδια νοσοκόμος, ποὺ τὸ ἐπάγγελμὰ της τὴν ἔμαθε νὰ ξέρῃ ἀπ’ ἔξω τὸ μάθημὰ της- ἐπισφραγίζει  μὲ τὰ ἴδια πάντα λόγια τὴν συνηθισμένη πληροφορία:

-Στὸ Νο…  πέθανε ἡ ….. .  Ἄφησε 5-10 δραχμές……

  Ἔτσι σ’ ἕνα ἀδιάκοπο καὶ μονότονο γύρισμα μιᾶς  λυπητερῆς ἱστορίας, ποὺ ποτὲ της δὲν τελειώνει,  διαγράφονται ἀπὸ τόν στυγνὸ κατάλογο οἱ πεθαμένοι, γιὰ νὰ γραφτοῦν οἱ ζωντανοί, ποὺ κουβαλιῶνται κάθε μέρα στὸ Σανατόριο.

-Οἱ ζωντανοί!  Πῆγα κι  ἐγώ (μῆνες τώρα) τόν πιὸ ἀγαπημένο μου ζωντανό, ἕνα πρόσωπο, ποὺ μαζὶ του μὲ συνδέουν οἱ λεπτότεροι καὶ εὐλαβικώτεροι δεσμοί, ἀπὸ τὴν ἡμέρα, ποὺ γεννήθηκα.  Ἤμουνα ξένος πρὸς τὸ περιβάλλον ἐκεῖνο καὶ ζήτησα κανέναν πατριώτη ἐκεῖ. Γιὰ καλὴ μου τύχη βρῆκα τόν κ. Γεώργ. Τατάνη, Ἰατρό, ἀπὸ τὴν γειτονικὴ μας Ἀμαλιάδα, ἐπιστήμονα μὲ ἐξαιρετικὴ δράση καὶ μὲ ἐπιτυχίες, ποὺ τώρα, πολλοὶ ἀπὸ τοὺς θεραπευομένους του ὁμολογοῦν μὲ σεβασμὸ καὶ προφέρουν μὲ συγκίνηση τὸ ὄνομὰ του.  

Στὸ πρόσωπο τοῦ κ. Τατάνη ὅμως δὲν συνήντησα μόνον τόν δυνατὸ γιατρό, ἀλλὰ καὶ τὸν ὑπέροχο πατριώτη. Γιατί, ὅταν τοῦ εἶπα, ὅτι εἶμαι ἀπὸ τὰ μέρη τὰ δικὰ μας, δὲν προσπάθησε,  παρὰ πῶς νὰ μ’ ἐξυπηρετήσῃ περισσότερο καὶ καλλίτερα.

Εἶναι, ἀλήθεια, μεγάλος πατρώτης ὁ κ. Τατάνης. Ἡ ὑποστήριξη, ποὺ μὲ τόση ἀφιλοκερδῆ προθυμία δίνει στοὺς πατριῶτες του, δὲν μπορεῖ νὰ ζωγραφισθῇ μὲ τὴ φτωχὴ μου πέννα. Εἶναι μεγαλύτερη ἀπὸ ὅσο μπορεῖ κανένας νὰ φαντασθῇ· καὶ γι’ αὐτό, ἐκφράζων τὸν  εἰλικρινῆ ἐνθουσιασμὸ μου, ἀπὸ τὴ στήλη αὐτὴ τῆς ἐφημερίδος, θέλω νὰ βροντοφωνήσω σ’ ὁλόκληρη τὴν Ἠλεία, ὅτι ὁ κ. Τατάνης ἀποτελεῖ σέμνωμα  τόσο στὸν ἐπιστημονικὸ κόσμο τῆς Ἑλλάδος, ὅσο καὶ παρήγορη ἐλπίδα, σὲ ὅσους καταφεύγουν στὴ «Σωτηρία», ὅπως σ’ ἐκείνη τὴ γλυκειὰ μάνα, ποὺ πονεῖ ἐκεῖ ἐπάνω, ὅσο καὶ σὲ μίαν ὁλόκληρη οἰκογένεια, πού κλαίει ἐδῶ κάτω τὴν ἀδυσώπητη στέρησί της….

                                                                                 Καρδαμᾷ  2/2/1934 

                                                                         Ἀθ.  Καν.....                       

-----------------------------

Ἄγγελος Λιβαθινὸς

Καρδαμᾶς, 01.08.1933: Σοβαρὸς τραυματισμὸς Καρδαμαίου ὑπό Καρραγωγέως!

Ὅταν ὁ Καρραγωγεύς ( δηλ. ὁ Καρρολόγος, ὁ Ἡνίοχος) ἐπιχειρεῖ νά ποτίσει τό ἄλογό του σέ ξένο πηγάδι, χωρίς τήν ἄδεια τοῦ ἰδιοκτήτη!

  Θῦμα, ὁ Καρδαμαῖος Διονύσιος Μητρόπουλος τοῦ Νικολάου. 

 Καὶ θύτης ο Καρρολόγος-Ἡνίοχος, Χρ. Ἀνδρικόπουλος, ἐξ Ἀμαλιάδος.

 Τό πηγάδι ( Φρέαρ) ὑπάρχει καί σήμερα, δίπλα ἀπό τό Ἀρτοποιεῖον Καρδαμᾶ ( Κ. Σταυροπούλου), καί εἶναι τό πηγάδι τοῦ Βαζᾶ, ὅπως λέμε σήμερα.  
  Ἡ κατοικία τοῦ Διον. Μητροπούλου ἤτανε ἐκεῖ, ὅπου σήμερα εἶναι τά χαμόγεια κτίσματα τοῦ Λευτέρη Βαζᾶ ( μεταξύ οἰκίας Γιάννη Κούνα καί Ἀρτοποιείου Κων. Σταυροπούλου).   
  Τελικῶς, ὁ Διονύσιος Μητρόπουλος ἐπέζησε, καθ' ὅτι τόν θυμηθήκαμε ἐμεῖς ζῶντα μέχρι καί τήν δεκαετία τοῦ 1960!

( Ἐφημ. ΠΑΤΡΙΣ  Πύργου, 03 Αὐγ. 1933)

********

(C)  Ἀρχείου:  Ἄγγελος Λιβαθινός

Καφέδες Γ. Μπουμπιώτη & Σία

                     ΠΑΤΡΙΣ  Πύργου, 14 Σεπτεμβρίου 1933.

                                             ***********

Ὁ περίφημος ΚΑΦΕΣ τοῦ ἐκ Καρδαμᾶ Γεωργίου Μπουμπιώτη, ὁ ὁποῖος διατηροῦσε Κατάστημα-Βιοτεχνία  Καφέδων  καί Γλυκῶν τοῦ κουταλιοῦ εἰς τὴν Πάτρα!

********

(C) Ἀρχείου: Ἄγγελος  Λιβαθινὸς

Μάϊος 1932: Ἀγροτικὸν Πολιτικὸν Μανιφέστον ἀνωνύμου ἀγρότη ἐκ Καρδαμᾶ !

ΙΣΤΟΡΙΚΑ Σημειώματα Καρδαμᾶ (Σ2)
  .....................................................

 

Μάϊος 1932: Ἀγροτικὸν Πολιτικὸν Μανιφέστον ἀνωνύμου ἀγρότη ἐκ Καρδαμᾶ !  

..............................

Τὸ ντοκουμέντο, τὸ ὁποῖον σήμερα δημοσιεύουμε, ἀφιερώνεται στοὺς Ἀγρότες μας, ποὺ ἀγωνίζονται γιὰ τὴν ἐπιβίωσήν τούς! 

 Ἤμαστε πάντα μαζὶ τους καὶ εἴμαστε καὶ τώρα μαζὶ τους!   
  Γιατὶ ἔχουμε ἀφήσει ἕνα μεγάλο ( τὸ πιὸ τρυφερὸ) κομμάτι τῆς ζωῆς μας στὰ χωράφια τοῦ Καρδαμᾶ, καὶ γνωρίζουμε τὶ θὰ εἰπῆ ἀγροτιὰ καὶ ἀγροτικὴ ζωή!
   Μόνον οἱ ἀνίδεοι, οἱ τυχοδιῶκτες, καὶ οἱ κηφῆνες μποροῦν νὰ κορδακίζονται σήμερα ἐναντίον τῶν ἀγωνιζομένων ἀγροτῶν! 
   Εἴμαστε στὸ πλευρὸ τῆς ἀγωνιζομένης ἀγροτιᾶς! Γιατί, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, ἂν τυχὸν ἐκλείψει ἡ ἀγροτιὰ μας, ΤΕΤΕΛΕΣΤΑΙ καὶ ἡ Ἑλλάδα! 
  Ἕνα σοφὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ ἐξαιρετικὸ κείμενο τοῦ "ἀνώνυμου" Καρδαμαίου, τὸ 1932, στὴν ἐφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ Πύργου, μᾶς δίνει τὸ ἔναυσμα γιὰ "νὰ συλλογισθοῦμε καλὰ":    
   Ὁ ἈΝΩΝΥΜΟΣ Καρδαμαῖος, διαλαλεῖ, γράφων, μεταξὺ ἄλλων, πρὶν ἀπὸ 85 χρόνια(!), στὶς 29 Μαΐου 1932 ( Ἐφημ. ΠΑΤΡΙΣ Πύργου, τῆς 31 Μαΐου 1932): 
"... Εἶναι καιρὸς νὰ ξυπνήσουμε, νὰ δείξουμε πὼς ημπορούμε νὰ ζήσουμε καὶ νὰ διδάξουμε τοὺς διαφόρους ἐκμεταλευτές μας, ὅτι πρέπει κι αὐτοὶ νὰ φροντίσουν εἰς τὸ μέλλον νὰ ζήσουν ὅπως κι' ἐμεῖς, μὲ τὴν ἐργασία, τὴν τιμιότητα καὶ τὴν εἰλικρίνεια. Αὐτὰ τὰ γράφω γιὰ ὅλους τοὺς ἀγρότες, μὲ τοὺς ὁποίους ἔχω κοινὴ τὴν τύχη καὶ τὰ συμφέροντα. Ἂς ξυπνήσουμε, λοιπόν, εἶναι καιρός.  
Καρδαμᾶς 29 Μαΐου 1932  
      Μετὰ τιμῆς 
 Ἕνας Ἀγρότης "
...................

ΤΌ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΚΑΡΔΑΜΕΩΣ  ΑΓΡΟΤΟΥ, σὲ ἀντιγραφή:  

ΕΦΗΜ « ΠΑΤΡΙΣ»  31.05.32, 1^η σελὶς

« ΟΙ  ΑΓΡΟΤΕΣ  ΜΑΣ  ΑΦΥΠΝΙΖΟΝΤΑΙ

ΕΝΑ ΤΙΜΙΟΝ ΣΑΛΠΙΣΜΑ  ΑΠΟ ΤΑ ΧΩΡΙΑ  ΜΑΣ

Ο  ΔΡΟΜΟΣ  ΠΡΟΣ  ΤΟΝ ΑΓΡΟΤΙΣΜΟΝ

 Δὲν γνωρίζουμε ἄν ὑπάρχῃ ἄλλη τάξις πολυβασανισμένη, ταπεινὴ καὶ πειναλέα μέσα εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως ἡ τάξις ἡ  ἰδική μας, ἡ Ἀγροτική.  Δουλεύουμε καὶ πεινᾶμε, τόν τελευταῖον δὲ μάλιστα καιρὸ λιμοκτονοῦμε. Ποῦ ν’ ἀκουσθῇ καὶ ποιὸς νὰ τὸ  πιστεύσῃ, ὅτι ὅλος μας ὁ ἱδρῶτας, ἡ δουλειά ἡ σκύλινη ποὺ κάνουμε ἀπὸ τὸ    πρωΐ  ἕως τό βράδυ μέσα στὸ χωράφι καὶ τὴν  σταφίδα δὲν μᾶς ἐξασφαλίζει οὔτε τὸ  ψωμὶ μας. Ὅλη τὴν ἄνοιξη καὶ τώρα ἀκόμη ποὺ ἐκαλοκαίριασε κυττᾶμε νὰ οἰκονομήσουμε καλαμπόκι, ποιὸς τρεῖς καὶ ποιὸς πέντε ὀκάδες, γιατὶ γιὰ περισσότερο ποσὸ δὲν μᾶς περισσεύουν λεφτά. Ἄς ἀφήσουμε τὸ ντύσιμο. Τὰ παιδιὰ μας καὶ οἱ  γυναῖκες μας ξυπόλυτες καὶ γδυτὲς περπατᾶν.

Συχνὰ σκεφτόμαστε ποιὰ νἆναι ἡ αἰτία τῆς κατάντιας μας.Τὸ χωράφι μας; Ἡ σταφίδα μας; Δὲν εἶναι αὐτὰ γιατὶ τὸ πλούσιο χῶμα τους μᾶς δίνει καὶ μὲ τὸ πάρα πάνου. Μᾶς δίνει ὅμως γιὰ νὰ δώσουμε σὲ ἄλλους. Σὲ φόρους βαρειοὺς καὶ ἀνυπόφερτους, στοὺς ἀνθρώπους ποὺ ζοῦν πλουσιοπάροχα στὶς πολιτεῖες καὶ ποὺ μᾶς ἐκμεταλλεύονται, στοὺς τοκογλύφους, στοὺς ἀργοὺς μεσῖτες καὶ καὶ…

Ἀλλὰ τί φταῖνε αὐτοί, τό κεφάλι μας φταίει, τό ξερὸ καὶ τό κούφιο. Αὐτοὶ τὴν  δουλειά τους κάνουνε καὶ τὸ μυστικὸ τους ἕνα εἶναι «ὁ θάνατὸς μας ἡ ζωὴ τους!». Ἔρχονται οἱ ἐκλογὲς καὶ μᾶς πᾶνε οἱ διάφοροι κομματάρχες ποὺ ἔχουν προσωπικὰ συμφέροντα μέσα στὰ σαλόνια, σὰν τὰ πρόβατα στὴν στροῦγκα. Τὶ ψηφίζουμε δὲν ξέρουμε ὁλότελα. Παίρνουμε ἕνα μπιλιέτο ποὺ μᾶς δίνουν καὶ τὸ ρίχνουμε στὴν κάλπη χωρὶς νὰ καταλαβαίνουμε ὅτι ρίχνουμε ἔτσι τὸν ἑαυτὸ καὶ τὰ παιδιά μας μέσα στὸ λάκκο. Δὲν ἔχουμε δηλαδὴ συνείδησι τὶ κάνουμε, γι’ αὐτὸ μᾶς τρώει τὸ φεῖδι χρόνια τώρα καὶ δὲν ἠμποροῦμε νὰ ἰδοῦμε θεοῦ πρόσωπο. Κοντὰ μ’ ἐμᾶς τοὺς  τυφλοὺς καὶ ἀνόητους χωριάτες πηγαίνουν χαϊμένοι καὶ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι, καὶ ὁ ἄλλος λαός.

Εἶναι καιρὸς ὅμως τώρα νὰ ξυπνήσουμε, ἀφοὺ ἔχουν ξυπνήσει καὶ οἱ φελλάχοι ἀκόμη τῆς Ἀφρικῆς. Τὶ  δουλειὰ καὶ τὶ  συμφέρον ἔχουμε ἐμεῖς μὲ τὶς στροῦγκες. Ἐμεῖς πρέπει νὰ βροῦμε καὶ νὰ ψηφίσουμε ἀγροτικούς. Αὐτοὶ πρέπει νὰ εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποὶ μας. Νὰ βροῦμε ἀνθρώπους ποὺ νὰ μᾶς ξέρουν καὶ νὰ τοὺς ξέρουμε καλά. Καὶ ὑπάρχουν τέτοιοι ἄνθρωποι τίμιοι, ἁγνοί, εἰλικρινεῖς.

Τοὺς ἔχουμε γνωρίσει στοὺς σταφιδικοὺς ἀγῶνες καὶ στὶς τόσες ἄλλες κοινωνικὲς μας ἀνάγκες. Ποιὸς ἠμπορεῖ νὰ ξεχάσῃ τοὺς μακροχρονίους ἀγῶνες τῆς  «Πατρίδος», τὶς καταδιώξεις της, τὶς δίκες της γιὰ τὰ δίκαιά μας, γιὰ τὸ ψωμί μας.

Εἶναι καιρὸς νὰ ξυπνήσουμε, νὰ δείξουμε ὅτι ἠμποροῦμε νὰ ζήσουμε καὶ νὰ διδάξουμε τοὺς διαφόρους ἐκμεταλευτὲς μας ὅτι πρέπει κι  αὐτοὶ νὰ φροντίσουν εἰς τὸ μέλλον νὰ ζήσουν ὅπως κι ἐμεῖς, μὲ τὴν  ἐργασία, τὴν  τιμιότητα καὶ τὴν  εἰλικρίνεια.

Αὐτὰ τὰ γράφω γιὰ ὅλους τοὺς ἀγρότες μὲ τοὺς ὁποίους ἔχω κοινὴ τὴν  τύχη καὶ τὰ συμφέροντα.

Ἄς ξυπνήσουμε λοιπὸν εἶναι καιρός.

   Καρδαμᾶς 29 Μαΐου 1932.

                                              Μετὰ τιμῆς

                                           Ἕνας Ἀγρότης »

Ἐπιμέλια  καὶ ἀντιγραφὴ τοῦ κειμένου:
Ἄγγελος Λιβαθινός

Σημείωση  τοῦ ἐπιμελητῆ τοῦ κειμένου:

Τὸ ἐξαιρετικὸν αὐτὸ κείμενο τοῦ ἀνωνύμου ἀγρότη ἐκ Καρδαμᾶ ἐσυντάχθη καὶ ἐδημοσιεύθη 4 μῆνες πρὸ τῶν  κοινοβουλευτικῶν ἐκλογῶν τῆς 25^ης Σεπτεμβρίου 1932. Θὰ ἠμποροῦσε κάποιος νὰ τὸ χαρακτηρίσῃ ὡς Ἁγροτικὸν Πολιτικὸν Μανιφέστον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἀνώνυμος ἐκ Καρδαμᾶ συντάκτη  διεκτραγωδεῖ τὴν ἀπελπιστικὴν οἰκονομικὴ κατάσταση, τὴν ὁποίαν βιώνουν κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην οἱ ἀγρότες, οἱ ὁποῖοι κυριολεκτικῶς ἐπένοντο καί ἐπεινοῦσαν,  καὶ ἀπευθύνει δραματικὸν κάλεσμα πρὸς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον, νὰ ἐγκαταλείψῃ τοὺς διάφορους κομματάρχες καὶ τὰ κόμματὰ τους (τὶς «στροῦγκες», ὅπως τὰ ἀποκαλεῖ!) καὶ νὰ συσπειρωθῇ στὶς ἐπερχόμενες Βουλευτικὲς Ἐκλογὲς γύρω ἀπὸ ὑποψηφίους ἀγροτιστές, ποὺ θὰ ὑπερασπίζονται τὰ συμφέροντα τῶν ἐξαθλιωμένων ἀγροτῶν.

Ἤδη, ἡ Ἑλληνικὴ Κοινωνία ἑτοιμαζότανε γιὰ τὶς προσεχεῖς ἐκλογές τοῦ 1932, οἱ ὁποῖες, τελικῶς,  ἐπραγματοποιήθησαν ἐν μέσῳ ἐντόνων πολιτικῶν καί κομματικῶν ἀντιπαραθέσεων, καὶ ἐνῷ ἡ οἰκονομική κατάσταση τῶν  λαϊκῶν στρωμμάτων, ίδιαιτέρως δὲ τῶν  ἀγροτῶν, ἤτανε δραματική. Ὁ ἀνώνυμος ἐκ Καρδαμᾶ ἀγρότης ἀρθρογράφος περιγράφει μὲ μελανὰ χρώματα τὴν οἰκονομική κατάσταση τῆς ἀγροτιᾶς, καὶ, ἐν τέλει, παροτρύνει τοὺς ἀγρότες τῆς Ἠλείας, νὰ ὑποστηρίξουν στὶς ἐπερχόμενες ἐκλογὲς τοὺς ἀγροτιστὲς ὑποψηφίους, καὶ, ἐπικαλούμενος τὶς δημοσιογραφικὲς μάχες, ποὺ ἔχει δώσει ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν ἡ Ἐφημερὶς «Πατρὶς» Πύργου, ἐμμέσως στηρίζει τὴν ὑποψηφιότητα τοῦ Ἐκδότου τῆς Ἐφημερίδος αὐτῆς, κ. Λεωνίδα Βαρουξῆ.   

 Ἐξ ἄλλου, μόλις  πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν (ἀρχὲς Μαΐου 1932), ἡ Κυβέρνηση Βενιζέλου εἶχε κηρύξει παύση πληρωμῶν πρὸς τοὺς πιστωτὲς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ χώρα εἰσήρχετο στὴν σκοτεινήν δίνη μίας ἀκόμη  χρεωκοπίας, τὴν ὁποίαν τελικῶς ἐπλήρωσαν τὰ  φτωχὰ λαϊκὰ στρώμματα, οἱ ἀγρότες, καὶ οἱ μεροκαματιάρηδες!-

Ἡ Πανήγυρις Καρδαμᾶ κατὰ τὸ ἔτος 1916!

ΙΣΤΟΡΙΚΑ Σημειώματα Καρδαμᾶ (Σ4)

.......................................................................  

Ἡ Πανήγυρις Καρδαμᾶ κατὰ τὸ ἔτος 1916!

 ( Μία Ἀνταπόκρισις-Ὕμνος γιά τόν Καρδαμᾶ, εἰς τήν Ἐφημερίδα ΝΕΟΛΟΓΟΣ Πατρῶν)

Ἱστορικὴ Ἔρευνα καὶ Ἐπιμέλεια, 

Ἄγγελος Λιβαθινὸς, Καθηγ. Μαθηματικῶν

 Ἀπὸ τῶν παλαιοτάτων χρόνων μέχρι καὶ τὴν δεκαετίαν τοῦ 1970,  ὁ Καρδαμᾶς ἀποτελοῦσε τόπον τακτικῶν ἐπισκέψεων  τῶν Ἀμαλιαδιτῶν, κυρίως κατά τίς ἐαρινές καί θερινές ἑορταστικές ἡμέρες ( ΑΠΟΚΡΗΕΣ, ΚΑΘΑΡΑ  ΔΕΥΤΕΡΑ, ΠΑΝΗΓΥΡΕΙΣ,  ΗΜΕΡΕΣ  ΠΑΣΧΑ, καὶ λοιπὲς ἑορτάσιμες ἡμέρες τῆς Ἀνοίξεως καὶ τοῦ Θέρους !).  
 

Κατά τίς ἡμέρες αὐτές, λοιπόν, πλήθη Ἀμαλιαδιτῶν ἐξέδραμον πεζῆ  καί συνέρρεον πρός τόν  Καρδαμᾶ οἰκογενειακῶς, προκειμένου νά διασκεδάσουν. 
 
   Ὁ Καρδαμᾶς τότε, ἀλλά  καὶ παλαιότερον, ἐφημίζετο γιά τά περίφημα περιβόλια του (ἀπό τήν ἐποχήν τῆς Τουρκοκρατίας εἶχεν αὐτήν τήν φήμην) καί γιά τά ἄφθονα ὕδατά του, κυρίως τά ὕδατα τοῦ περιφήμου μυλαύλακου καί τοῦ "Καρδαμαίϊκου" ποταμοῦ, τά ὁποῖα ἐκάλυπτον τίς ἀνάγκες τόσον τῶν πολλὼν περιβολίων του, ὅσον καί τῶν τότε λειτουργούντων τριῶν (καί παλαιότερον πέντε) ὑδρομύλων τοῦ Καρδαμᾶ.

Τό ἔτος 1916, ὅπως καί παλαιότερον, ἡ Πανήγυρις τοῦ Καρδαμά ( Ἑορτή τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου), ἐγένετο κατ' ἔτος τὴν 8ην Μαΐου. Μετά ἀπό πολλά χρόνια (τό 1936!), μετεφέρθη ἡ Ἑορτή γιά τόν Σεπτέμβριον, ὁπότε καί ἑορτάζεται μέχρι καί σήμερον. Ὁ λόγος τῆς μεταφορᾶς τῆς Πανηγύρεως γιὰ τόν Σεπτέμβριον ἦτο τό πολυάσχολον τῶν κατοίκων τοῦ Καρδαμᾶ καθ' ἕκαστον Μάϊον, διὰ τήν φροντίδα τῆς Σταφίδος, ἀπό τήν ὁποίαν εἶχε κατακλεισθῆ ὅλη σχεδὸν ἡ καλλιεργουμένη ἔκταση τοῦ χωριοῦ!

Ἐξ  ἀφορμῆς, λοιπόν, τῆς Πανηγύρεως Καρδαμᾶ, κατά τήν 8ην Μαΐου 1916, ἡ φημισμένη ἐφημερίδα τῶν Πατρῶν, ὁ ΝΕΟΛΟΓΟΣ, ἐδημοσίευσε εἰς τό φῦλλον αὐτοῦ τῆς 10ης Μαΐου 1916,  μίαν ἀνταπόκρισην ἐξ Ἀμαλιάδος περί τῆς πανηγύρεως αὐτῆς καί περί τῆς ἐκδρομῆς μεγάλου πλήθους Ἀμαλιαδιτῶν πρός τό Προάστειον τῆς Ἀμαλιάδος ( ὅπως ὀνομάζετο τότε ὁ Καρδαμᾶς), καὶ πρὸς τόν Ἱερόν Ναόν Ἁγ. Ἰωάννου, προκειμένου νά ἐκκλησιασθοῦν, ἀλλὰ καί πρός τό περιβάλλον Καρδαμᾶ, προκειμένου νά διασκεδάσουν. 

 

  Στό ἄρθρον μας αὐτό, παρουσιάζουμε τό σχετικόν ἀπόκομμα τῆς ἐφημερίδος ΝΕΟΛΟΓΟΣ, σέ φωτογραφία.

 

  Ἀπό τό κείμενον τῆς ἀνταποκρίσεως, πέραν τῶν ἄλλων σημαντικῶν πληροφοριῶν γιά τό περιβάλλον τοῦ Καρδαμᾶ, οἱ ὁποῖες ἀποτελοῦν ἕναν Ὕμνον γιά τό χωριό μας, ὁ ἀναγνώστης πληροφορεῖται καί γιά τόν (τότε) γέροντα καί  διάσημον Ἱερέα-Οἰκονόμον τοῦ Καρδαμᾶ, π. Γεώργιον Ἡλιόπουλον, Καρδαμαῖον τήν καταγωγήν. 
 
Κατωτέρω, παρουσιάζουμε σέ καθαρογραφή τό κείμενον αὐτῆς  τῆς Ἀνταποκρίσεως-Ὕμνου γιά τόν Καρδαμᾶ, στὴν Ἐφημερίδα ΝΕΟΛΟΓΟΣ Πατρῶν τῆς 10ης Μαΐου 1916:
  
"ΠΑΝΗΓΥΡΙΣ  ΚΑΡΔΑΜΑ
ΑΜΑΛΙΑΣ  9 Μαΐου

Χθές, ἑορτήν Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Εὐαγγελιστοῦ,  τό δροσόλουστον προάστειον τῆς Πόλεώς μας, ὁ Καρδαμᾶς, ἐτέλεσε τήν κατ' ἔτος τελουμένην θρησκευτικήν του πανήγυριν. Ὁ Καρδαμᾶς μέ τά θαλλερά περιβόλια του καί τούς ἀνθηρούς μπαξέδες του εἶναι ὅ, τι αἱ Ἰτέαι καί ὁ Κῆπος τοῦ Μαρούδα διὰ τάς Πάτρας. Εἶναι τό θερινὸν ἐντευκτήριον τῶν φυσιολατρῶν συμπολιτῶν μας!  Ἀπὸ πρωΐας πλεῖστοι τῆς ἡμετέρας πόλεως ἐξέδραμον μέχρις ἐκεῖ οἰκογενειακῶς καὶ παρέστησαν κατὰ τὴν θείαν λειτουργίαν, καθ' ἥν ἱερούργησεν ὁ ἐφημέριος Καρδαμᾶ, ὁ εὐπαίδευτος, εὐγενέστατος καί περιποιητικώτατος αἰδ. Γεώργιος Ἠλιόπουλος Οἰκονόμος. Μετὰ τοῦτο, παρέμειναν δι' ὅλης τῆς ἡμέρας, διασκεδάζοντες. Οἱ κάτοικοι, διακρινόμενοι διὰ τά φιλόξενα αἰσθήματὰ των, ἐπροθυμοποιήθησαν τὶς νὰ ξενίσῃ τοὺς περισσοτέρους. Ἐπανῆλθον δὲ κατὰ τάς ἑσπερινὰς ὥρας κατάφορτοι ἀπὸ ἄνθη καί μὲ τὰς ἀρίστας τῶν ἐντυπώσεων."
( ΝΕΟΛΟΓΟΣ  Πατρῶν, 10.05.1916)
............................
Ἄγγελος  Λιβαθινός